Alles van Voorthuizen
Bekijk de agenda

Historie

Voorthuizen is, volgens de overlevering ontstaan rond een doorwaadbare plaats (voorde) in de niet meer bestaande Ganzenbeek, waar de Hessenweg van Amsterdam naar Deventer door heen liep. De ligging aan deze Hessenweg en de kruising met de handelsweg Harderwijk-Wageningen, maakte van Voorthuizen een belangrijke stopplaats.

De plaatsnaam Voorthuizen komt al voor in een oorkonde van 3 aug. 970: Voirthusen. Deze inschrijving heeft wellicht betrekking op het tegenwoordige Alt-Voorthuysen, een paar km ten oosten van Elten.

Het Veluwse Voorthuizen komt na deze vroege registraties pas vanaf ongeveer 1400 frequent in het archiefmateriaal voor. In 1402 is sprake van "den kerspel van Vorthusen".

In 1741 werd Voorthuizen beschreven als een "zeer oud en vry groot Dorp" en als een "Pleisterplaats der Hessenkarren en Wagens, van of naar Zutfen, 't Loo, Amersfoort, Deventer en Zwolle". Kaarten uit de 17e en 18e eeuw laten zien, dat Voorthuizen bij een knooppunt van minstens 6 wegen lag.

Over de betekenis van de naam bestaan geen meningsverschillen. Het naamelement voort komt vooral als tweede element in veel toponiemen voor: Amersfoort, Bredevoort, Coevorden enz. De betekenis van het Germaanse furdu was "doorwaadbare plaats in een beek". Ook het Middelnederlands vo(o)(i)rt had die betekenis.

In tegenstelling tot de Westfaalse namen met het bestanddeel husen of hausen behoren de Nederlandse huizen-namen over het algemeen tot de jongere toponiemen.
Met Monnikhuizen bij Arnhem, dat in 893 vermeld werd als munihchusen, behoort Voorthuizen tot de vroegste huizen-namen. Andere, latere Veluwse namen met huizen als tweede bestanddeel zijn onder meer Broekhuizen, Dijkhuizen, Driehuizen en Lohuizen.

In een beschrijving van het bisdom Utrecht uit 1744 is te lezen: "Voorthuizen, een dorp op de Veluwe, is voornamelijk aanmerkenswaard door zijne wadden of ondiepe overtocht of voorde (="doorwaadbare" plaats in een beek, red.), waaraan het zijn naam ontleent". De oude Hessenweg van Amsterdam over Amersfoort naar Deventer ging door de nu overkluisde Ganzenbeek.

De invloed van de Hessenweg - en de kruising met de weg van Barneveld naar Putten - op de groei van het dorp Voorthuizen is aanzienlijk geweest. Naast de waarschijnlijk overvloedig aanwezig geweest zijnde tapperijtjes - meestal een bijverdienste van winkeliers - kende men hier in vroeger eeuwen een aantal grote uitspanningen, zoals "De Roskam" (thans huize "Zandbergen"), "Het Hamburger Posthuis" en "De Moriaan". Ook smeden vestigden zich graag in een dergelijke plaats. De verdwenen smederij van Van Voorst was een van de oudste in onze gemeente.

In 1809 nam de betekenis van de weg nog verder toe, want op 30 december van dat jaar opende koning Lodewijk Napoleon de nieuwe straatweg van Amersfoort naar Deventer.
Vele miljoenen stenen waren in het wegdek verwerkt. Beschouwde men de weg vroeger als een zegen, tegenwoordig denkt men hier in Voorthuizen heel anders over, omdat deze verkeersader het dorp in twee stukken uiteen doet vallen. In 1972 werd de nieuwe rijksweg ten zuiden van Voorthuizen geopend. De A1 heeft weliswaar de functie van belangrijkste oost-west-verbinding overgenomen, door de toename van het
recreatieverkeer blijft het toch een van de drukste wegen in onze gemeente.

Ook bestond Voorthuizen vroeger grotendeels van de schapenhouderij. De beesten werden gedrenkt en gewassen in een van de vele schaapskolken, al dan niet ontstaan door het afgraven van turf. Het "Kieftveen" zou zijn naam te danken hebben aan het kijven tussen de maalschappen van Garderen en Voorthuizen over het exclusieve recht om in deze plas de schapen te wassen.

Door de naoorlogse schaalvergroting van Defensie werd het aantal landmachtkazernes op de Veluwe uitgebreid. Zo ook door de bouw van de nabijgelegen legerplaats "De Wittenberg" in Garderen/Stroe (sinds 1978 genaamd de Generaal Majoor Koot Kazerne) en de bouw van een mobilisatiecomplex (MOB-complex) aan de Garderbroekerweg in Voorthuizen.
Daardoor moesten vele militairen in de regio gehuisvest worden. Menigeen koos voor Voorthuizen, waarvoor woningen gebouwd moesten worden. Zo ontstond eind jaren 50 de eerste nieuwbouwwijk van Voorthuizen. In deze wijk rond de Jan de Jagerweg werden vele militairen gehuisvest, netjes gesorteerd naar militaire rang. Zo ontstond het dat deze buurt in de volksmond Klein Korea werd genoemd. Door de komst van deze militairen en de naoorlogse ontwikkeling van toerisme vond er een verschuiving plaats van traditionele agrariërs naar breder georiënteerde bewoners. Deze twee ontwikkelingen hebben er voor gezorgd dat tot op heden Voorthuizen een liberaliserende rol speelt in de Gemeente Barneveld.

Voorthuizen is al heel lang populair bij de recreanten en het dorp heeft een groot deel van zijn huidige welvaart aan het toerisme te danken. Waar veertig jaar geleden nog koeien graasden, staan nu recreatiebungalows.